Article Index

Astronomisch getij

Voor ik in ga op de gevolgen voor duikers eerst even een stukje achtergrond over wat de getijden zijn en wat ze veroorzaakt. Is een beetje wetenschappelijk van aard en als je dat totaal niet interessant vind kan je het rustig overslaan en verder gaan bij de volgende paragraaf. En mochten er echte geofysici in het publiek zitten: soms versimpel ik de werkelijkheid een beetje ten behoeve van de begrijpelijkheid. Het gaat hier om de realiteit zoals ervaren door duikers, niet om een wetenschappelijk volledig onderbouwd en sluitend verhaal te houden! Laat ik bij het begin beginnen: het astronomisch getij. De meesten hebben op school wel geleerd dat de getijden worden veroorzaakt door de aantrekkingskracht van de zon en de maan. Maar hoe werkt dat nou precies, en waarom zijn er dan twee hoog- en twee laagwatermomenten per dag en niet maar 1? Als we met een versimpeld model beginnen is het nog overzichtelijk, zoals je kan zien in onderstaande afbeelding.

De zwaartekracht van de maan werkt het sterkst aan de kant van de aarde die naar de maan gericht is. Aangezien water niet comprimeerbaar is maar wel makkelijk vervormt en verplaatst wordt het water aan die kant “omhoog” getrokken naar de maan (dit is zo’n gevalletje waar de echte geofysici van hun stoel vallen, de werkelijkheid is iets complexer).

De zon heeft een vergelijkbaar maar veel zwakker effect. Hoewel de zon een vele male grotere massa heeft staat hij zover weg dat de effecten van de zwaartekracht van de zon op onze getijden veel kleiner zijn, maar wel merkbaar. Dat zie je vooral aan de hoogteverschillen tussen de getijden in de loop van de maand. Als de zon en de maan in één lijn met elkaar staan, bij volle en nieuwe maan, versterken ze elkaar en spreken we over springtij. Wanneer ze haaks op elkaar staan (in het eerste en laatste kwartier) heffen ze elkaar een beetje op en spreken we over doodtij. Dat bij ons spring- en doodtij niet precies gelijk vallen met de maanstanden heeft te maken met de oorsprong van de getijdengolf. Het getij in de Noordzee begint in de zuidelijke IJszee, waar de watermassa zich ononderbroken tussen de continenten door kan voortbewegen. Via de Atlantische oceaan beweegt de getijgolf zich in onze richting met een snelheid van ongeveer 750 km/u om na twee tot drie dagen bij onze kust aan te komen. Hierdoor is het bij ons twee (Oosterschelde) tot drie (Waddeneilanden) dagen later pas springtij.

Maar waarom hebben we dan ook hoogwater aan de kant van de aarde die het verst van de maan staat? Hoewel er verschillende theorieën te vinden zijn, heeft Isaac Newton al in 1687 de correcte verklaring gegeven met zijn gravitatiewet. De maan trekt niet alleen het water aan, de zwaartekracht van de maan “trekt” ook aan de aarde zelf. Hierdoor “valt” de aarde een beetje naar de maan toe. Andersom valt de maan ook richting aarde omdat de zwaartekracht van de aarde aan de maan trekt. Ze vallen nooit op elkaar omdat ze beiden ook een bewegingsrichting hebben die haaks staat op de richting waarin ze vallen. Daardoor resulteert het vallen alleen in een richtingsverandering en draaien de aarde en de maan om elkaar heen. Het hoogwater aan de kant van de aarde tegenover de maan wordt veroorzaakt door dit vallen: het water blijft een beetje “achter” terwijl de aarde naar de maan wordt getrokken. Vergelijk het met wanneer je met grote snelheid met de auto over een heuveltje rijdt: de auto wordt na de heuvel al naar beneden getrokken door de zwaartekracht, maar jij blijft een beetje achter waardoor je loskomt van je stoel.


 
 
 

Breadcrumbs

Cookies make it easier for us to provide you with our services. With the usage of our services you permit us to use cookies.
Ok Decline